Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij zich ongelijkmatig en vaak pijnlijk vet ophoopt, vooral rond benen, heupen en soms armen. Je herkent het aan een zwaar gevoel, blauwe plekken, gevoeligheid en vaak cellulitisachtige huid. Er is geen genezende behandeling beschikbaar. Behandeling richt zich vooral op het verminderen van klachten en stabiliseren van het lipoedeem, niet op genezing.
Conservatieve aanpak: bewegen, compressie en leefstijl
De eerste stap bestaat meestal uit conservatieve therapie. Dat betekent werken aan een gezonde leefstijl, regelmatig bewegen en symptoombestrijding. In de richtlijn is aangegeven dat vooral wandelen, zwemmen of fietsen helpen om de spier- en lymfecirculatie te stimuleren. Spierkracht- en uithoudingstraining kunnen bijdragen aan vermindering van pijn en vermoeidheid. Hierbij kan lipoedeem therapie helpen om consequent doelen te halen en klachten te verminderen.
Compressietherapie hoort vaak bij deze aanpak: therapeutische elastische kousen (drukklasse II) kunnen het gevoel van stuwing verlichten en afvoer van vocht ondersteunen. Sommige mensen verdragen de druk moeilijk en ervaren juist meer pijn, dus het aanmeten van kousen gebeurt altijd zorgvuldig. Daarnaast kan manuele lymfedrainage worden ingezet als er sprake is van vochtophoping bovenop het lipoedeem, bijvoorbeeld door lymf- of veneus oedeem.
Multidisciplinaire begeleiding
Gecertificeerde zorgverleners betrekken vaak meerdere disciplines. Een diëtist ondersteunt bij een voedingspatroon dat gewichtstoename voorkomt; hoewel afvallen het lipoedeem zelf vaak niet vermindert, helpt het wel voorkomen dat de klacht verergert als er sprake is van overgewicht. Daarnaast kan psychologische of psychosociale begeleiding bijdragen als je je onzeker voelt of moeite hebt met acceptatie van het lipoedeem. Emoties rondom lichaam en zelfbeeld spelen bij veel mensen een rol. Ook kan een andere discipline zoals een orthopeed of podoloog worden ingeschakeld bij klachten aan gewrichten of voeten.
Chirurgische optie: liposuctie
In bepaalde gevallen kan liposuctie worden overwogen. Bij deze ingreep wordt vetweefsel onder lokale verdoving verwijderd met speciale technieken (zoals tumescent anesthesie). Dit kan de pijn verminderen en de mobiliteit verbeteren, maar het vetweefsel komt niet altijd voorgoed weg. Bovendien bestaat kans op beschadiging van de lymfevaten, wat tot lymfoedeem kan leiden. Liposuctie is kostbaar en wordt meestal niet vergoed vanuit de basisverzekering. Soms krijg je vergoeding via aanvullende verzekering of bij behandeling in een specialistisch centrum na verwijzing door huisarts of dermatoloog.
Voor sommige patiënten is deze chirurgische optie effectief: pijnklachten kunnen verminderen, en als er mechanische belemmeringen zijn, kan bewegen makkelijker worden. Meerdere behandelingen kunnen nodig zijn om symmetrisch over de hele beenlengte resultaat te krijgen.
Wat kun je zelf doen?
Zelfmanagement is belangrijk. Dagelijkse lichaamsbeweging, bijvoorbeeld wandelen of zwemmen, draagt bij aan een betere lymfedrainage en spierfunctie. Je kunt ook dry brushing toepassen of lichte zelfmassage gebruiken. Sommige patiënten combineren dat met klachtenverlichtende crème of tape, maar de basis blijft beweging en goede verzorging van de huid.
Daarnaast is voeding relevant: als iemand overgewicht heeft, helpt gewichtsverlies de progressie van lipoedeem vertragen, al zal de bestaande vetophoping blijven bestaan. Een diëtist kan advies geven over gezonde calorie-inname en een stabiel gewicht. Het bijhouden van een voedingsdagboek kan veilig inzicht geven in eetpatroon en gewichtsverloop.
Hoe werkt dat in het dagelijks leven?
Je begint meestal bij de huisarts of dermatoloog. Die doet een intake om te bepalen of het echt lipoedeem is, en sluit andere vormen van oedeem uit zoals spataderen of lymfoedeem. Na verwijzing start vaak de begeleiding bij fysiotherapeut, diëtist of psycholoog. Regelmatige evaluatie van omtrek, gewichtsverloop en klachten helpt om het behandelplan bij te stellen en te kijken wat effect heeft.
Stagegerichte interventies zoals fysiotherapie kunnen bergen werk verzetten: trainen van spieren, verbetering van uithoudingsvermogen en opbouwen van activiteit door middel van lipoedeem therapie kunnen helpen om klachten te verminderen. Daarbij geldt: hoe eerder je begint, hoe stabieler het verloop mogelijk blijft.
Resultaat kan verschillen per persoon
Niet iedereen behaalt hetzelfde resultaat. Bij sommige mensen blijft lipoedeem jarenlang weinig opleveren ondanks leefstijl en therapie. Anderen merken duidelijk verschil en kunnen langere periodes klachtenvrij blijven leven – mits ze de meeste adviezen blijven volgen. Acceptatie van de situatie is daarbij ook een proces. Psychosociale ondersteuning kan helpen als het voelt alsof je lichaam je tegenwerkt of je zelfbeeld eronder lijdt.
